Một năm dò đường, 180 ngày tái thiết và một thương hiệu đang hình thành
Có những doanh nhân đến Việt Nam với một kế hoạch hoàn hảo trên giấy — rồi thị trường xé toạc nó trong vài tháng. Mr. Yao là một trong số họ. Ông mất gần một năm thử đủ hướng, sai đủ chỗ, trước khi quyết định dừng lại và dành thêm 180 ngày để làm lại từ gốc rễ. Hôm nay, MioMio đang mở rộng, đang nhượng quyền, đang được nhắc đến ngày một nhiều hơn trong ngành bán lẻ ăn vặt Việt Nam. Nhưng câu chuyện thực sự bắt đầu từ năm đầu tiên đó — quãng thời gian mà ông kể lại không một chút giấu giếm.
Nhiều người biết đến MioMio qua những cửa hàng hiện tại, nhưng tôi muốn bắt đầu từ trước đó — năm đầu tiên. Anh có thể kể lại được không ạ?
Năm đầu tiên là một năm tôi vừa muốn quên, vừa không được phép quên.
Chúng tôi không thất bại ngay từ đầu — mà thất bại theo một cách khó chịu hơn nhiều: đôi khi cảm giác như có gì đó đang tốt dần, rồi lại không, rồi điều chỉnh, rồi lại cảm tưởng sắp được. Cứ lòng vòng như vậy suốt gần một năm. Không có một cú vấp ngã rõ ràng nào — chỉ là mọi thứ cứ mãi không thực sự đi vào quỹ đạo.
Trước khi vào thị trường Việt Nam, chúng tôi có tìm hiểu, nhưng chưa đủ sâu — chưa nắm được các quy luật phát triển thực sự của thị trường đồ ăn vặt, cứ nghĩ có thể sao chép mô hình hard discount từ Trung Quốc là xong, nhưng thực tế chứng minh điều ngược lại. Giai đoạn đầu, chúng tôi khai trương rầm rộ — từ địa điểm, trưng bày cho đến danh mục sản phẩm, tất cả sao chép nguyên xi mô hình Trung Quốc. Thị trường có phản hồi tích cực, nhưng mức đầu tư cũng khổng lồ không kém. Cuối cùng, khi số liệu bán hàng lần lượt hé lộ, lượng khách và giá trị đơn hàng trung bình đã nói lên tất cả — chúng tôi buộc phải dửng lại và cắt lỗ kịp thời.
Bài học gói gọn trong ba điểm: sao chép mô hình một cách máy móc, chọn sản phẩm sai, và chọn địa điểm chưa phù hợp. Ba lỗi đó, tôi mất gần một năm mới đủ tỉnh táo để nhìn nhận ra.
Anh phản ứng thế nào? Và điều gì khiến anh quyết định dừng hẳn lại thay vì tiếp tục thử?
Cạm bẫy lớn nhất của giai đoạn đó là tôi cứ liên tục thay đổi — kết quả kinh doanh không tốt thì đổi sản phẩm, đổi rồi vẫn không cải thiện thì điều chỉnh vận hành, vẫn không được lại đổ thêm khuyến mãi, rồi cuối cùng lại nghi ngờ chính mô hình. Cứ loay hoay trong vòng lặp đó gần cả năm trời.
Nhìn lại, vấn đề không phải ở chỗ tôi thay đổi như thế nào, mà là mỗi lần thay đổi, tôi đều không có đủ thông tin thị trường và dữ liệu để biết hướng mình đi có đúng không.
Rồi đến một ngày, tôi nhận ra mình đang chạy tại chỗ. Tôi quyết định dừng lại — không phải để nghỉ ngơi, mà để thoát ra khỏi vòng lặp đó và quay về với những câu hỏi cơ bản nhất: Thị trường này thực sự cần gì? Tôi hiểu nó có đúng không? Lúc đó, câu trả lời là: Tôi không hề hiểu thị trường.
180 ngày tiếp theo anh đã làm gì khác đi? Anh phát hiện ra điều gì?
Lần này, tôi tiến hành khảo sát thị trường một cách có hệ thống — đi theo luồng từ Bắc vào Nam, đến từng tỉnh, tiếp xúc với tất cả vai trò trong chuỗi cung ứng: nhà sản xuất, công ty thương mại, đầu mối bán sỉ, nhà bán lẻ, cửa hàng thực địa. Kết hợp với dữ liệu vận hành của cửa hàng trong suốt năm qua, lần đầu tiên tôi thực sự nhìn thẳng vào những con số một cách bình tĩnh. Tôi cũng trực tiếp phỏng vấn người tiêu dùng thực — không hỏi họ thích gì, mà hỏi họ mua ở đâu, mua gì, và vì sao lại chọn nơi đó.
Tôi nhận ra rằng hiện tại thị trường chỉ có hai kênh chính: trung tâm thương mại đánh vào sự “đầy đủ”, cửa hàng tiện lợi đánh vào sự “nhanh và tiện”. Chưa ai đánh vào sự “tinh” và “mới” — tức là mô hình bán lẻ chuyên biệt, sàng lọc kỹ lưỡng và liên tục cập nhật hàng mới. Đó là một khoảng trống thị trường hoàn toàn có thực. Tôi đã ngồi ngay trước khoảng trống đó suốt một năm mà không nhìn thấy — vì bấy giờ đôi mắt tôi cứ dán chặt vào mô hình cũ.
Sau khi nhận ra điều đó, bước đầu tiên anh làm là gì?
Bước khó nhất là nói thẳng với đội nhóm. Tôi nói thẳng: Một năm qua chúng ta làm chưa đúng, đây là những chỗ sai cụ thể, và đây là hướng tôi muốn thay đổi. Không tô vẽ, không làm đẹp. Một số người chọn ra đi, nhưng những ai ở lại đó là những người thực sự muốn đồng hành cùng tôi — và điều đó quan trọng hơn số lượng.
Mô hình mới xoay quanh hai từ khóa: “Tinh” và “Mới”. Tinh là mọi sản phẩm lên kệ đều phải qua sàng lọc: ngon, đẹp, có giá trị thực sự — thiếu một trong ba điều kiện là loại. Mới là tốc độ nhập hàng mới — khách hàng lần sau trở lại phải thấy điều khác, để họ quen với việc quay lại — không phải vì không có chỗ nào khác, mà vì ở đây luôn có những thứ đáng thử.
Trước khi mở rộng, anh kiểm chứng mô hình mới như thế nào?
Cửa hàng nhượng quyền đầu tiên trong mô hình mới không phải để kiếm tiền ngay, mà để kiểm chứng xem mô hình này có vận hành được không — tôi thậm chí sẵn sàng chấp nhận thua lỗ trong giai đoạn này. Khi các chỉ số đạt mức lành mạnh, tôi mới nói: mọi thứ ổn rồi, có thể nhân rộng. Chuỗi bán lẻ mà chưa có mô hình chuẩn đã được kiểm chứng thì chỉ là đang sao chép sự hỗn độn. Bài học đó, tôi rút ra từ năm đầu tiên rồi.
MioMio đang triển khai nhượng quyền, anh tìm kiếm gì ở các đối tác?
Tôi không tìm người bỏ vốn nhiều nhất, mà tìm người thực sự hiểu rằng mô hình này cần trực tiếp tham gia vận hành, chứ không phải chỉ rót vốn rồi ngồi chờ hưởng. Tôi thà có ít đối tác hơn nhưng mỗi người đều thực sự tốt, còn hơn là có nhiều người rồi khiến thương hiệu mà tôi mất cả năm trời xây dựng bị kéo xuống.
Điều tôi lo nhất là sự nhất quán về chất lượng cửa hàng. Mở tốt một cửa thì tương đối dễ dàng; nhưng mở 10 cái, 100 cái mà ở đâu khách hàng cũng có trải nghiệm như nhau — đó mới là bài toán thực sự khó.
Anh muốn MioMio trở thành thương hiệu như thế nào?
Tôi muốn MioMio trở thành điểm đến đồ ăn vặt quen thuộc của người Việt — giống như người ta có một quán cà phê yêu thích, thình thoảng lại ghé vào như một thói quen. Không phải vì không có chỗ nào khác, mà vì nơi đây luôn có cái gì mới, luôn đáng để ghé vào thêm một lần. Về quy mô, tôi không đặt mục tiêu số lượng cửa hàng trước — tôi đặt mục tiêu chất lượng trải nghiệm trước.
Nhìn lại toàn bộ hành trình, anh muốn nói gì với những ai đang khởi nghiệp bán lẻ tại Việt Nam?
Học phí đắt, nhưng xứng đáng. Nếu không trải qua năm đó, tôi sẽ không có đủ nhận thức để tận dụng 180 ngày tiếp theo. Nếu không có 180 ngày đó, MioMio ngày hôm nay sẽ không tồn tại theo cách này.
Thất bại tự nó không phải vấn đề — vấn đề là thất bại mà không rút ra được bài học nào. Nguy hiểm nhất không phải là mò mẫm, mà là mò mẫm nhưng không biết mình đang mò mẫm.
Lời nhắn gửi đến người khởi nghiệp: Đừng vội mở cửa hàng. Hãy dành thời gian hiểu thực sự thị trường bạn muốn vào — không phải đọc báo cáo, mà phải xuống thực địa, nói chuyện với con người thực, đo lường số liệu thực. Khi đã tìm được mô hình phù hợp, hãy chuẩn hóa trước rồi mới nhân rộng. Khi đã biết mình sai rồi, đừng cứ cắm đầu tiến vì sợ phải thừa nhận. Hãy dừng lại, nhìn thẳng vào thực tế, rồi làm lại từ đầu. Làm lại không phải là thất bại. Bỏ cuộc mà không hiểu vì sao — đó mới là thất bại thực sự.
Busy Ming có được những kết như hôm nay là nhờ những người đã đồng hành cùng chúng tôi. Chính nhờ những người cộng sự không quản khó khăn, những đồng nghiệp đã chọn ở lại những lúc chúng tôi bế tắc nhất, và những đối tác đã đặt niềm tin vào chúng tôi từ những ngày đầu còn chưa có gì để chứng minh. Cảm ơn vì đã tin tưởng và sát cánh cùng chúng tôi, để biến những điều tưởng chừng không thể thành có thể. Hành trình vẫn còn dài, chúng tôi luôn trân trọng và biết ơn sự đồng hành của các bạn.
Câu chuyện của Mr. Yao không phải là câu chuyện về một người thành công — mà là câu chuyện về một người đã dám nhìn thẳng vào thất bại, rồi chọn đứng dậy đúng cách.
Nếu bạn đang tìm kiếm một mô hình bán lẻ đồ ăn vặt được xây dựng từ thực tiễn thị trường Việt Nam, hoặc muốn tìm hiểu về cơ hội nhượng quyền cùng MioMio, hãy để lại thông tin tại www.miomio.com.vn
